گردشگري كاشان و اطراف

خبرگزاري ميراث فرهنگي ـ گردشگري ـ در ماه‌هاي ارديبهشت و خرداد يکي از انتخاب‌هاي تورهاي سياحتي، تور گلابگيري کاشان است که در کنار ديدار از اين مراسم سنتي در قمصر يا نياسر، مي‌توان از ديگر جاذبه هاي توريستي مناطق همجوار هم استفاده کرد.

بدين منظور بهترين انتخاب‌ها در شهرهاي شهرستان کاشان و شهرستان آران و بيدگل قرار دارند. اين دو شهرستان هر دو در شمال استان اصفهان قرار دارند. در زير مجموعه شهرستان کاشان شهرهاي کاشان، نياسر، قمصر و در زيرمجموعه شهرستان آران و بيدگل شهرهاي آران و بيدگل و نوش آباد قرار گرفته اند.

فاصله تهران – کاشان 230 کيلومتر است. کاشان از سمت شمال و شرق توسط دشت کوير احاطه شده و در جنوب شرقي آن کوه کرکس قرار گرفته است. دامنه هاي اين کوه محل مناسبي براي ييلاق اهالي منطقه و نيز باغ هاي پرورش گل محمدي است.

قمصر
از شهرهاي شهرستان کاشان است و در 25 کيلومتري جنوب غربي کاشان قرار دارد و از مناطق ييلاقي و خوش آب و هواي اطراف کاشان به حساب مي‌آيد. قمصر را مراسم سنتي گلاب گيري به شهرت جهاني رسانده است و اين مراسم هر سال در روزهاي پاياني ارديبهشت ماه برگزار مي‌شود.
 
گلاب گيري
کاشان اولين توليد کننده گلاب در ايران است و در قمصر، برزک، نياسر، جوشقان و قهرود قدمتي ديرينه دارد. با اين حال در ساير نقاط ايران هم گل محمدي کشت مي شود مانند آذربايجان، اصفهان، مرکزي، کرمان، فارس، چهار محال و بختياري، همدان، سمنان، گنبد، گرگان و يزد.
گلاب ايران به کشورهاي عربي نظير امارات، کويت، عمان، قطر، لبنان، عراق، عربستان، بحرين و حتي عطر گل محمدي به فرانسه و آلمان هم صادر مي‌شود. قابل توجه اين که هر ساله خانه خدا هم طي مراسمي با گلاب ايران شستشو داده مي‌شود و مقداري از آن را هم در داخل کعبه قرار مي‌دهند تا پيوسته فضاي آن معطر باشد.

فصل گلاب‌گيري حدود دو ماه از اوايل ارديبهشت تا اواخر خرداد ماه ادامه پيدا مي‌کند که شروع آن وابسته به گرمي و سردي هوا متغير است. گل چيني به صورت دسته جمعي صورت مي‌گيرد و معمولا قبل از طلوع آفتاب از ساعت 5 تا 8 صبح ادامه مي يابد زيرا باور مردم بر اين است که آفتاب باعث پريدن بوي گل مي‌شود. هر فرد چادر شبي را که به اصطلاح محلي به آن چاچب مي گويند به دور گردن و کمر خود مي‌بندد و گل‌ها را مي‌چيند و داخل چادرشب که مثل پيش بند جلويشان قرار دارد مي ريزد.

از اعتقادات مردم درباره گل محمدي اين است که روزي پيامبر از جايي عبور مي‌کرده‌اند که عرق پيشاني ايشان به زمين ريخته و بوته گل محمدي سبز شده است. به همين دليل هر وقت که آن را بو مي‌کنند، صلوات مي‌فرستند و احترام خاصي براي گل محمدي قائل هستند.

براي شروع مراسم گلاب‌گيري هم اعتقادات و مراسم خاصي وجود دارد. بدين ترتيب که براي روشن کردن زير ديگ‌هاي گلاب براي اولين گلاب‌گيري رسم است که يک نفر همراه با سيني، منقل آتش و ظرف اسفند کنار ديگ‌هاي گلاب گيري اسفند دود مي‌کند.

دور تا دور محوطه گلاب‌گيري بچرخد و با صداي بلند صلوات بفرستد. آتش زير ديگ را هم با گفتن نام خدا روشن مي‌کنند. مردم قمصر معتقدند کسي که آتش ديگ گلاب‌گيري را روشن مي‌کند و کساني که کنار ديگ هستند بايد سبک پا باشند و اگر کسي با نيت خالص در ديگ را بگذارد حاجتش روا مي‌شود و نبايد چشم ناپاک به ديگ بخورد.

براي گلاب‌گيري از ديگ‌هاي مسي استفاده مي‌کنند و چون ديگ‌ها از سال قبل قرمز شده ابتدا آن را هر ساله با قلع سفيد مي‌کنند.

بعد در ديگ را مي‌بندند و دو لوله که به آن نيچه مي‌گويند از ديگ به پارچي مسي که داخل جوي آب يا حوض آب يخ قرار دارد، متصل مي‌شوند. بخار حاصله از مخلوط داخل ديگ از داخل لوله‌ها به پارچ‌ها هدايت مي‌شود و عمل ميعان صورت مي‌گيرد و گلاب بدست مي‌آيد.

محل اتصال لوله ها به پارچ را معمولا با پارچه مي بندند تا هم بخار حاصله از لوله خارج نشود و اگر بخار از پارچه خارج شد نشان اين است که پارچ پر شده و بايد در ديگ را بردارند و کار را از اول شروع کنند.

در ديگ براي عمل آمدن گلاب، 30 کيلو گل را که در اصطلاح محلي آن را 5 من مي‌گويند با 50 ليتر آب مخلوط مي‌کنند. حرارت اجاق را هم کم مي‌کنند تا گلاب به آرامي عمل بيايد. گلاب حاصله از اين مقدار 30 ليتر است که به آن گلاب مايه يا عطري مي‌گويند. بعد از يک دوره گلابگيري گل هايي که به صورت تفاله درآمد‌ اند و به آن بن گل مي‌گويند به همراه مقدار کمي گل تازه مثلا يک من براي توليد مجدد گلاب مورد استفاده قرار مي‌دهند و گلابي که به اين ترتيب بدست مي‌آيد پساب نام دارد که کيفيت بسيار کمي دارد.

اما مورد مصرف بن گل اين است که آن را پس از خشک کردن يا بجاي غذاي حيوانات استفاده مي‌کنند يا به عنوان کود.

براي بدست آوردن عطر گل که حکم سرشير جمع شده روي شير را دارد بايد لايه نازکي را که بر روي گلاب جمع مي شود و حالتي روغني دارد را با سرنگ از روي گلاب جدا کرد. نوع مرغوب‌تر گلاب، گلاب دو آتشه نام دارد که از مخلوط 30 کيلو گل و 50 ليتر آب به همراه 30 کيلو گل تازه ديگر و 30 ليتر آب تهيه مي‌شود.

براي حفظ عطر گلاب ظروف شيشه‌اي مناسب تر است. در قديم گلاب‌ها را در شيشه‌هاي 3 ليتري و 45 ليتري نگهداري مي‌کردند که به آن در برزک قرابه مي‌گفتند و دور آن را با حصير يا گوني مي‌پوشاندند.

براي تشخيص گلاب خوب بايد آن را مزه کنيم اگر گلابي خوب باشد بايد عطر زياد داشته و تلخ مزه باشد. هر چه کيفيت آن بالاتر تلخ تر است و اگر دو آتشه باشد زماني که سرد شود در سطح آن لايه نازکي از چربي مي‌بينيم.

با گذشت زمان براي تسريع در کار گلاب گيري بعضي مراحل و وسايل حذف يا دگرگون شده‌اند و امروزه در کارخانه‌ها و کارگاه‌هاي گلابگيري از شيوه ديگري استفاده مي‌کنند که هم زمان کوتاه‌تري مي‌گيرد و هم کيفيت آن بالاتر است.

ساير جاذبه‌ها در قمصر
در دوره‌هاي مختلف تاريخي بناهاي باشکوه زيبايي براي اقامت موقت امرا و حکام وقت در قمصر بنا شده است که به علت زلزله‌هاي متوالي و سيلاب‌هاي خروشان بهاري هيچ کدام باقي نمانده و از ميان رفته‌اند.

دو اثر تاريخي در قمصر يکي بقعه پير داوود و ديگري مسجد ميانده است.

از مسجد ميانده  فقط محراب بزرگ و گچبري آن باقي مانده است که حاکي از عظمت بناي اوليه آن است. اين محراب از آن جا که از نظر طرح و اسلوب ساخت شباهت زيادي به محراب مسجد کوچه مير نظنز دارد به نظر مي رسد که مربوط به دوره سلجوقي باشد.

اما بقعه پير داوود از آثار عهد صفوي است که امروزه در ميان پارک قرار دارد. گنبد کاشي کاري فيروزه اي است که نشان از کيفيت بالاي کار دارد.

مقبره در درون صندوق چوبي مشبک قرار دارد که در روي آن کاشي‌هاي قديمي ارزشمندي قرار گرفته است که به علت چند فقره تلاش سارقين مسوولين و متولي بنا تصميم گرفتند که روي آن را با گچ بپوشانند و به طور اساسي خودشان را راحت کنند.

نياسر
در 25 کيلومتري غرب کاشان در مسير مشهد اردهال قرار دارد و به علت چشمه‌هاي فراوان آب و موقعيت مرتفع ييلاق تابستاني کاشان محسوب مي‌شود. نياسر به علت باغ‌هاي گل و عرقيجات مشهور است.

در کتاب تاريخ قم تاليف 378 هجري درباره وجه تسميه نام نياسر داستاني حکايت شده بدين ترتيب که :
اردشير بابکان شاه ساساني بعد از سرکوب بلواي اشراف شورشي اصفهان به کنار چشمه‌اي مي‌رسد و دستور ضيافتي به مناسبت پيروزي مي‌دهد حين صرف غذا دستور مي‌دهد که مجلس خود را به سرهاي شجاعان و دليران بيارائيد. ملازمان بلافاصله چند عدد سر بريده در پيش دستي مي‌گذارند و سر سفره مي‌گذارند. سپس اردشير دستور بناي آتشکده و تاسيس شهري را به نام همين عبارت مي‌دهد که چون تلفظ آن در دوران باستان هم خيلي سخت بوده آن را به نياسر تخفيف مي‌دهند.

جاذبه‌هاي نياسر
آتش کده : در بالاي چشمه اسکندريه قرار گرفته و 4 طاقي کامل است که بر اساس تحقيقات آندره گدار اولين آتش کده اي است که اردشير بابکان احداث کرده است. آتش کده محل نگهداري آتش و انجام مراسم مذهبي بوده و چون در ارتفاع قرار داشته نور آتش آن از دور ديده مي‌شده و راهنمايي براي کاروان ها محسوب مي شده و نيز محل اطلاع رساني به هنگام جنگ هم به حساب مي آمده است.

ارتفاع آن به 12 متر و قطر ديواره هاي آن به 3/2 متر مي رسد. از سنگ و ساروج و گچ در ساخت آن استفاده شده است. تزئينات گچبري از بين رفته اما با دقت بازسازي شده است.

در پايين چهارتاقي چشمه اسکندريه قرار دارد که آن را منسوب به اسکندر مي دانند. آب اين چشمه نه تنها در ادامه مسير، آبشار زيبايي را در نياسر ايجاد کرده بلکه در بسياري از باغ هاي اهالي نياسر نيز جريان دارد و مردم از آب آن براي تهيه عرقيجات و نيز آبياري باغ هاي خود استفاده مي کنند. در بالاي آبشار يک کوشکي متعلق به دوره قاجار ديده مي شود که از ايوان آن منظره شهر ديدني است.

غار رئيس اين غار به دوره اشکاني برمي گردد که به جز يکي دو اتاقک ورودي غار، مابقي آن به طور کلي به دست انسان حفر شده است. اين غار بدون شک معبد مهري بوده و مراسم ديني در آن جا برگزار مي شده است. جالب اين جاست که گذشته مهرپرستي اهالي محلي در مراسم اسلامي آنها تاثير گذاشته و تا چند سال پيش در عيد قربان بجاي گوسفند، گاو قرباني مي کردند که اين يادآور قرباني اسطوره اي گاو توسط ميتراست.

اين غار در مجموع داراي 20 اتاق است با راهروهاي پر پيچ و خم با ارتفاع کمتر از يک متر و به طور کلي طول راهروها و تونل ها را بيش از 500 متر برآورد کرده اند و داراي 45 چاه به عمق 118 متر است که بازديد از آن را بدون راهنما خطرناک مي نمايد. در شرايط عادي هوا به تمام نقاط غار مي رسد حتي به پايين ترين طبقات آن مي رسد. مورد استفاده اين غار به هنگام حمله دشمنان بوده به طوري که در داخل غار چند سنگ آسياب وجود دارد که از آن هم براي مراسم قرباني مهري استفاده مي شده و هم توسط آنها راهروها را مسدود مي کرده اند تا دشمنان نتوانند در غار ادامه مسير دهند جريان هوا قطع و در نتيجه هلاک مهاجمان را سبب شود.

افسانه هاي محلي بر اين اساس است که انتهاي اين غار مرکز فرماندهي يکي از امراي عالي رتبه از مابهتران است و ديگران بر اين باورند که روح سرگردان باني غار که شب و روز صداي تيشه و ماله اش به گوش مي رسد در اعماق اين غار در حال پرسه زدن است.

مشهد اردهال
در 49 کيلومتري غرب کاشان قرار گرفته است. اين روستا از روزگاران باستان تقدس زيادي داشته به طوري که در تپه هاي مجاور آن بازمانده معابد و آتشکده ساساني قابل مشاهده است.

کلمه اردهال ريشه پهلوي دارد و به معني تپه هاي مقدس و پاک است. در قرون اوليه اسلامي با شهادت سلطان علي فرزند امام 5 محمد باقر ع در اين مکان، کلمه مشهد به معناي محل شهادت به ابتداي اسم آن اضافه شد. اهالي محل زيارت امامزاده سلطان علي را همپايه زيارت مرقد امام رضا ع، حضرت معصومه س و شاه عبدالعظيم مي‌دانند.

در اين مکان سلطان علي، همسر وي و چند تن از خويشانش و ديگر بزرگان از جمله سهراب سپهري مدفون هستند.

همان طوري که بعد از نام بردن نياسرو قمصر بلافاصله به ياد گلابگيري مي افتيم بعد از اسم مشهد اردهال هم مراسم قالي شويان به ذهن متبادر مي شود.

اما فلسفه اين مراسم چيست داستان از اين قرار است:
بعد از قبول آيين تشيع توسط مردم روستاي فين، اهالي از امام محمد باقر ع درخواست مي کنند تا براي ارشاد آنها و دهات اطراف نماينده به آن جا بفرستد. در نتيجه امام فرزند خود را روانه آن ديار مي کند. مردم فين مقدم اين نماينده را گرامي مي دارند و او را سلطان علي مي‌نامند. بعد از چند سال و کسب نفوذ وي بين مردم منطقه، وحشت حکمرانان افزون شده و در نهايت تصميم به پاک کردن صورت مسئله مي گيرند. بنابراين زرين کفش حاکم وقت اردهال، سلطان علي را براي بازديد قلعه اش در بالاي تپه مشرف به اردهال دعوت مي‌کند. نيمه‌هاي شب سلطان علي و پيروانش را محاصره و درگيري آغاز مي شود. همسر سلطان علي خود را به روستاي خاوه مي رساند و کمک مي خواهد. در نهايت با حضور نيروي کمکي از روستاي خاوه به نفع سلطان علي و ورود نيروهاي حاکمين مناطق مجاور به نفع زرين کفش نبرد به نفع سلطان علي مغلوبه مي شود. اما زرين کفش حيله تازه اي طراحي مي کند بدين ترتيب که در پيشاپيش سپاهش 40 دختر برهنه را روانه مي کند. سلطان علي به افرادش دستور عقب‌نشيني داده و به آنها تکليف مي‌کند که پس از غسل نماز توبه بخوانند. افراد زرين کفش هم از فرصت استفاده کرده و در حين نماز همگي را به قتل مي رسانند. دو روز بعد اهالي فين از اين واقعه مطلع و راهي منطقه مي‌شوند و از آن جا که در حين قتل عام سلطان علي و يارانش چنان سلاخي شده بودند که مردم نتوانستند آنها را غسل دهند در نتيجه جنازه ها را در قالي هايي که آنها به عنوان جانماز از آنها استفاده مي کردند، پيچيدند و قالي را غسل دادند و جنازه ها را با قالي دفن کردند. بعد از آن قواي زرين کفش را شکست دادند و او را به دم يک اسب بستند و اسب را راهي بيابان و کوه کردند.

از آن زمان تاکنون هر ساله در دومين جمعه مهرماه به يادبود شهادت سلطان علي بن محمد مراسم قالي شويان در مشهد اردهال برگزار مي شود.

اوليه بقعه در زمان آل بويه به صورت 4 تاقي ساخته شد و سپس در دوره هاي مختلف توسعه يافت و مناره و صحن و باغ و کاروانسرا و ... به آن اضافه گرديد. ايوان و صحن شرقي بقعه به سردار معروف است که سنگ قبرهاي متعددي از جمله سهراب سپهري در آن جاست. اين صحن با تصاويري از چهره هاي سرشناس صدر اسلام نقاشي شده است.

صحن جنوبي به صحن فيني‌ها معروف است چون اهالي فين در طي مراسم قالي شويان در اين صحن جمع مي شوند.

مراسم قالي شويان
اين مراسم در دومين جمعه ماه مهر برگزار مي شود و اگر مصادف با عين يا عزاداري ديگر باشد يک جمعه عقب و جلو مي شود. شرکت کنندگان در مراسم تنها بايد مردان اهل فين و کاشان باشند. در صحن مجاور امامزاده جمع مي شوند نوحه خواني و سينه زني مي کنند. بعد چوب هاي خود را بالا برده به سمت بقعه مي دوند و چند بار دور صحن دروني بقعه مي گردند بعد يک روحاني خطبه اي مي خواند و يک فرد سرشناس سخنراني مي کند بعد يکي از قالي هاي آستانه را از خدام تحويل مي گيرند. به دور آن پارچه اي سياه مي بندند و بيرون مي آورند.

شرکت کنندگان آن را سردست گرفته و به طرف نهر آب که در 800 متري بقعه قرار دارد حمل مي کنند. در حين اين کار مردان چوب هاي خود را به هم مي کوبند و به هيچ غريبه اي اجازه نزديک شدن به قالي نمي دهند. به نهر که رسيدند چوب هاي خود را به آب مي زنند و قالي و کساني را که حامل آن هستند را خيس مي کنند و دوباره با همان وضع قالي را برمي گردانند. که کل مراسم تا ساعت 1 بعد از ظهر طول مي کشد.

بازاري هم به مدت 10 روز چند روز قبل و بعد از مراسم داير مي شود که مردم محلي خريد از آن را تبرک مي‌دانند.

آران و بيدگل

اين شهر در واقع دو روستاي جدا از هم بودند که با پيوستن به هم يک شهر تبديل شده اند با اين همه اهالي دو روستاي سابق همشهريان خود را به راحتي مي شناسند. اين شهر در 12 کيلومتري شمال غربي کاشان قرار دارد. س ت در آران به دوره هاي قبل از اسلام مي رسد. در کتاب تاريخ قم آمده است که آران را آران بن قاسان از فرزندان فريدون بنا کرد.

بدين جهت اين محل قبل از مهاجرت آريايي ها محل س ت بشر بوده است ولي به دليل موقعيت خاص جغرافيايي از بناهاي عصر باستان اثري در آن باقي نمانده است.

نقاط ديدني
1- امامزاده هلال بن علي که مربوط به عهد صفوي است که تاکنون بارها مرمت شده و اکثر شبهاي جمعه اهالي آران و بيدگل براي زيارت به آن جا مي‌روند.

2- مسجد قاضي که مجموعه اي از بناهاي قرون مختلف اسلامي و در دو طبقه است. طبقه اول مسجد هم سطح خيابان مي باشد و با معماري مساجد عربي و ستون هاي خشتي بسيار ضخيم و طبقه دوم با معماري مساجد 4 ايواني ايراني است و چند شبستان سرپوشيده تابستاني و زمستاني دارد. و به دوران ايلخاني مي‌رسد.

3- امامزاده هادي بناي عصر صفوي است و در دوره هاي بعد تعميرات و اصلاحات انجام شده از زيبايي نما کم کرده است اما نقاشي هاي ديواري در تزئينات داخلي همچنان جالب و ديدني است.

نوش آباد
در هشت کيلومتري شمال کاشان قرار دارد. در کتاب تاريخ قم آمده که اين مکان اقامتگاه انوشيروان پادشاه ساساني بوده و در اصل انوشاباد نام داشته است. باستان شناسان معتقدند که اين محل از جمله مراکز عمده مس ي فلات ايران بوده است.

با اين حال به دليل موقعيت نامساعد جغرافيايي و مجاورت در کنار کوير مرکزي و در معرض توفان هاي شن روان از يک سو و از سوي ديگر سيلاب هاي مخروب رودهاي دامنه بالا دست، آثار زيادي بر جاي نمانده است.

1- مسجد جامع نوش آباد که ميراث فرهنگي استان اصفهان مبلغي را جهت بازسازي آن اختصاص داده است.

2- قلعه سي زان که ضخامت ديوار آن نزديک به ده متر است و از جمله استحکامات دفاعي شهر به حساب مي آمده است. اين قلعه 9 برج ديده باني دارد و در آثار ملي کشور به ثبت رسيده است. با اين حال از آن جا که اين قلعه 10 هزار مترمربع مساحت دارد امروزه به عنوان زمين فوتبال از آن استفاده مي کنند.

از ديگر ديدني‌هاي شهر:
3- قلعه خشتي فرزين
4- پل تاريخي اسحاق آباد
5- خانه تاريخي شترخان 1500 مترمربع مساحت و 400 مترمربع زيربنا دارد و به دوره قاجاريه مي‌رسد.
6- بقعه رقيه بانو و شاهزاده ابراهيم

7- آب انبار چاله سي

8- زيارتگاه فيض آباد در دشت کوير شامل بقعه ايوان و صحن و رواق هاي زيبا و در پس آن اتاق‌هايي مخصوص زائران است و به ثبت آثار ملي رسيده است. اين بنا توسط آقاصدرا از خاندان بنايي ساخته شده و بسياري از بناهاي موجود در نوش آباد توسط اين خاندان ساخته و يا با دقت و مهارت بسيار بازسازي شده است.

9- قنات هاي نوش آباد به طوري که در حدود 15 کيلومتري شمال نوش آباد حدود 20 رشته قنات به موازات هم به پيش مي روند که صحنه بي نظيري را به وجود مي آورد.

10- شهر زيرزمين اوئي
اين شهر زيرزميني در سال 1383 در پي فعاليت هاي عمراني يکي از سکنه نوش آباد کشف شد. به طوري که سکنه به دنبال حفاري چاه فاضلاب به دالان هايي برخوردند که به طور دقيق شناسايي نشده بود به اين دليل مردم و شهرداري نوش آباد با پيگيري از مسئولان ميراث فرهنگي خواستند تا کاووش هاي را در اين دالان ها آغاز کنند.
به دنبال اين مسئله اهالي شروع به حفاري در زير خانه هاي خود کردند با اعتقاد به اين که چون در ملک شخصي خودشان اين کار صورت مي گيرد لذا منع قانوني ندارد و به اين ترتيب خساراتي را به اين شهر وارد کردند از طرف ديگر فاضلاب نوش آباد در طي سال ها به درون چاه هاي اين شهر زيرزميني راه پيدا و قسمت هايي از آن را تخريب و هواي شهر را مسموم ساخت که مسئولان ميراث فرهنگي با جديت با هر دو مورد برخورد کردند.
شهر زيرزميني نوش آباد شهري 3 طبقه است و کاملا دست ساز که طبقه اول آن در عمق 3 متري و طبقه سوم در عمق 16 متري از سطح زمين ساخته شده است و ارتفاع هر طبقه حدود 180 سانتي متر است. حدس باستان شناسان بر اين است که اين شهر تا 15 هزار متر مربع وسعت داشته باشد. در اين شهر زيرزميني اتاق هايي با ابعاد مختلف ساخته شده که بعضي داراي سکو هم هستند و راهروهايي باريک آنها را به هم وصل مي کند. راه ارتباطي طبقات چاه هاي عميقي است که علاوه بر آن تهويه هوا را هم انجام مي دهد. اما بعضي چاه هاي ارتباطي انحرافي است و راه به جايي ندارد.

اتاق‌ها داراي سرويس بهداشتي است و هر اطاق پايه شمع و مشعل در کنار ديوار دارد.
به نظر مي رسد اين شهر  در دوران حمله مغول بسيار مورد استفاده قرار مي گرفته است و حتي تا اواخر دوره قاجار هم ادامه يافته است.

در اين دوران مردم نوش آباد از دست راهزاني به نام نايب حسين مدت ها در اين شهر زندگي مي‌کردند و گاهي هم از گرسنگي در همان جا مي‌مردند.

نايب حسين بعد از کشتارهاي فراواني که در نوش آباد انجام داد با نيرنگ دربار قاجار به تهران فراخوانده مي شود و پس از دستگيري در يکي از ميادين تهران به دار آويخته مي گردد. مرگ وي سبب مي شود تا مردم نوش آباد به تدريج شهر زيرزميني را فراموش کنند.

سيلک

قدمت تاريخي کاشان مربوط است به کهن ترين مراکز استقرار بشر در فلات مرکزي ايران موسوم به سيلک. اين قدمت تا بيش از 60 سال پيش ناشناخته بود تا اين که در سال 1933 ميلادي بر اساس بررسي هاي علمي پروفسور گريشمن قدمت آثار به جا مانده در اين تپه ها به 7000 سال پيش منسوب شد.

سيلک در سه کيلومتري شرق شهر کاشان قرار دارد و در حال حاضر مشتمل بر دو تپه است که به فاصله 500 متر از هم قرار دارند.

اما در مورد وجه تسميه سيلک با توجه به اين نکته که اقوام کهن اين ديار هنر کاسه و کاشي و کوزه گري را ابداع کردند و با مشاهده خرابه هاي سيلک و باقيمانده شکسته سفال‌ها بر سطح تپه ها و نيز با توجه به اين که در گويش کاشان سفال هاي شکسته را سياله گويند مي توان گفت که سيلک نيز به گويش امروزه کاشان همان سياله است.

"پروفسور گريشمن درباره سيلک مي نويسد: در ناحيه سيلک بهتر از ساير نقاط ايران مي توان سير تدريجي تمدن بشر را مشاهده کرد. اين نقطه يکي از قديمي ترين نقاط ايران است که تمدن در آن نشو و نما کرده است. بعضي از سفال هاي تپه سيلک از بهترين و قشنگ ترين نمونه هاي سفال سازي هستند که تاکنون درايران بدست آمده است. تپه بزرگ مربوط به اعصار اوليه است و تپه کوچک شامل آثار تمدن هايي تا اول عصر آهن است.

اما مهمترين اکتشاف اين قسمت کشف الواح ايلامي است که معين مي‌سازد که از 3000 تا 2500 سال قبل از ميلاد، خط در ايران مرکزي وجود داشته است." آخرين نتايج کاوش‌هاي باستان شناسي نشان مي‌دهد که يک زيگورات در اين مکان وجود داشته است. آثار بدست آمده از سيلک در موزه لوور و و موزه ملي ايران در تهران قرار دارد.

کاشان
در مورد وجه تسميه نام شهر کاشان اختلاف نظر بسيار است:
- گروهي از نويسندگان دوره‌هاي اسلامي بناي کاشان را به امر زبيده خاتون همسر هارون الرشيد خليفه عباسي نسبت مي دهند و چون در آغاز کار براي تعيين نقشه حصار ديوار شهر جاي آن را کاه نشاني مي‌کردند، کاه فشان ناميده شده و تدريجا به کاشان بدل شد.

- گروهي از محققين بر اين باورند که چون نخستين بناها در اين ناحيه به امر پادشاهان در فين احداث شده اند به اين مناسبت آن را کي آشيان يعني خانه و جايگاه پادشاهان گفته اند و بعد به کاشان تبديل شده است.

- کاشان را همچنين گرفته شده از قبايل کاسي مي دانند که معاصر با دوران سلطنت حمورابي در بين النهرين بودند و بعدها اين اسم با جمع بستن فارسي و افزودن الف و نون به کاسيان و کاشيان و کاشان بدل شده است.

افزون بر اين واژه هاي کاسه، کوزه و کاشي نيز با نام کاشان همزاد و همزمان است.

هنرهاي موجود در کاشان
- سفال و کاشي  از چهره هاي تاثيرگذار محمدبن ابوطاهر و ابوزيد در عصر سلجوقي هستند که نمونه کار مشترک آنها مقبره سنگي منقوش حضرت معصومه س در قم است.

- قالي بافي   سيسيل ادوارد خبره ترين کارشناس غربي قالي هاي بافت شرق در معرفي برترين و با ارزش ترين قالي هاي قديمي و تاريخي موجود در موزه هاي کشورهاي غربي از ميان 200 مورد ، 7 قالي را برگزيد که 4 تاي آن ها بافت کاشان هستند.

1- قالي معروف به اردبيلي که در آرامگاه شيخ صفي الدين قرار داشته و اکنون در موزه ويکتوريا و آلبرت لندن است. دوره صفوي

2- قالي شکارگاه که در موزه هنر و صنعت شهر وين قرار دارد و تنها قالي شناخته شده است که تار و پود آن تماما از ابريشم و قسمتي از تصاوير آن نيز مليله نقره است. دوره صفوي

3- قالي چلسي که در موزه ويکتوريا و آلبرت لندن قرار دارد.

4- قالي با نقش گلدان که در موزه ويکتوريا و آلبرت لندن قرار دارد.

- نساجي مارکوپولو جهانگرد ايتاليايي، ولتر فيلسوف و طنزپرداز فرانسوي و شاردن فرانسوي، پارچه هاي اين ديار را از بهترين نوع پارچه در زمان خود ذکر کرده اند.

- مسگري و قلمزني از بهترين آثار قلمزني مي توان از سيني آلب ارسلان نام برد که کار استاد حسن کاشاني است در قرن يازدهم و اکنون در موزه هنرهاي زيباي بوستن قرار دارد.

- نقاشي رضا عباسي برجسته ترين هنرمند عصر صفوي، صنيع الملک پدر پرتره ايران که چهره 47 تن از برجسته ترين شخصيت هاي اجتماعي و سياسي معاصر خود را ترسيم کرد وبدين جهت معروف است. کمال الملک و ميرزا محمدخان معروف به نقاش باشي و سهراب سپهري

جاذبه هاي توريستي کاشان
1- خانه هاي قديمي کاشان
اين خانه ها مانند خانه هاي قديمي ساير شهرهاي بزرگ ايران از دو بخش بيروني و اندروني تشکيل شده است. قسمت بيروني براي پذيرايي از مهمانان صاحبخانه بنا مي شد و به همين علت داراي زيباترين تزئينات بود. در اين بخش از خانه معمولا تالار پذيرايي بسيار آراسته اي قرار داشت که باشکوه ترين قسمت بيروني محسوب مي شد. اين تالار سقف بسيار بلندي داشت اما اتاق هاي گرداگرد آن در دو طبقه بنا مي شدند. در هنگام پذيرايي اتاق هاي طبقه بالا به خانم ها اختصاص داشت تا ضمن شرکت در مجلس از چشم نامحرمان در امان باشند. بخش اندروني خانه ها بسيار ساده تر اما آرام تر و محل استراحت و زندگي اهالي خانه بود. قسمت بيروني و اندروني طوري به هم مرتبط مي شدند که در عين رفت و آمد راحت اهل خانه، فضاي اندروني از مهمانان پنهان بود. حتي از پشت بام خانه هاي مجاور تنها حياط خانه قابل رويت بود. ورودي هاي طويل و پر پيچ و خم هم باعث مي شد تا رهگذران نتوانند داخل خانه را ببينند.
اما اقليم گرم و خشک کاشان سبب شد تا خانه ها از مشخصه هاي متمايز ديگري هم برخوردار باشند از جمله:
1- بهترين مصالح براي ساخت خانه خشت و گل بود و آجر تنها در نما و بناي طاق ها به کار برده مي‌شد.

2- به دليل اهميت آب در منطقه کويري، حياط خانه ها گودتر از سطح کوچه و خيابان اطراف آن بود تا آب قنات هاي محلي بر خانه مسلط شود. در وسط حياط خانه حوضي وجود داشت که آب آن در ضمن اين که مورد مصرف اهل خانه بود باعث سرسبزي و خنکي حياط مي شد. گودي حياط خانه باعث مي شد اتاق هايي که دور حياط ساخته مي شدند از آفتاب تند تابستان در امان باشند.

3- بناي حوضخانه در زيرزمين ساختمان است. در و پنجره هاي اين قسمت تنها در دو ماه از سال بسته و در بقيه فصول براي جريان يافتن هوا باز گذاشته مي شد. به همين دليل حوضخانه خنک‌ترين قسمت بنا بود و ساکنين گرمترين ساعات سال را در اين مکان سپري مي‌کردند.

4- خنکي اين محل توسط بادگيرهاي بلند تامين مي شد که وجه تمايز شهرهاي کناره کوير به حساب مي آيد. بادگير از دو کانال تشکيل مي شود که يکي براي هدايت هواي بيرون به داخل و ديگري براي بازگرداندن هوا به بيرون است. هواي گرم بيرون پس از تماس با حوض پايين بادگير، خنک مي شد و به نحوي نقش کولرهاي امروزي با ايفا مي کرد.

خانه‌هاي متمولين کاشان در قديم بسيار بزرگ بودند و از چندين ساختمان کنار هم تشکيل مي‌شدند و رسم بود که فرزندان خانواده حتي پس از ازدواج در کنار خانواده پدري زندگي کنند.
خانه هاي کاشان عمدتا به دوره قاجار بازمي گردند و تزئينات آنها شامل گچبري هاي نفيس، آيينه کاري هاي باشکوه، نقاشي هاي استادانه و پنجره هاي ارسي منقوش هستند.

خانه بروجردي، خانه طباطبائي، خانه عباسيان و خانه عامري ها از جمله اين خانه ها هستند.

2- باغ فين
بناي اوليه باغ فين به دوران قبل از اسلام بر مي گردد که پيوندي ناگسستني با چشمه جوشان سليمانيه دارد. در پايين اين چشمه باغي کمي پايين تر از باغ فعلي وجود داشته است که در زلزله سال 982 ه.ق. به کلي ويران گشت.

اما نخستين اشاره تاريخي به باغ فين مربوط به قرن سوم هجري و عصر يعقوب ليث صفاري است که در کنار باغ دستور برپايي اردوگاه صادر کرده بود، برمي گردد.

سپس به دستورشاه عباس صفوي باغي در مکان فعلي که در حقيقت قسمتي از باغ قديمي بود، ساخته شد. در دوره کريم خان عمارتي به نام خلوت کريم خاني در ضلع جنوبي باغ ساخته شد. با زلزله ديگري در سال 1192 ه.ق. مجددا باغ دچار آسيب گرديد و در دوره قاجار به دستور فتحعلي شاه به طور کامل مرمت گرديد اما بعد از تراژدي قتل اميرکبير، باغ رو به ويراني نهاد. با آغاز مشروطيت اين مکان پناهگاه اشرار و ياغيان گشت که در مدت 14 سال اشياي گرانبهاي آن را به يغما برده و باغ را تخريب کردند و بعد از ختم غائله مجددا به تعمير آن پرداختند.

اما اوج شکوه باغ در دوران صفوي با تاجگذاري شاه اسماعيل صفوي تکميل شد و از آن به بعد محل برگزاري مراسم بزم گرديد.

نقشه باغ
 آب چشمه سليمانيه که در باغ جريان دارد، در طول فصل هاي مختلف سال دماي يکساني دارد و جريان آن دچار کاهش يا افزايش نمي شود. به دليل مقدار بالاي جيوه موجود، آب چشمه قابل نوشيدن نيست اما استحمام در آن اثرات درماني دارد.

آب چشمه قبل از ورود به باغ در حوضي جمع مي شود و در درون باغ آب چشمه در جوي ها، کانال ها و آبراهه ها جريان مي يابد. طرح و نقشه آبياري باغ کار غياث الدين جمشيد کاشاني، رياضي دان بزرگ قرن دهم است. بر فراز مظهر چشمه، ساختماني بنا شده که ساختمان قسمت شرقي آن در زمان شاه سليمان صفوي و بخش غربي اش در سال 1329 ه.ش. توسط بازرگاني کاشاني با الهام از معماري دوره ساساني ساخته شده است.

برج و باروي دور باغ، سردر ورودي و يک عمارت کلاه فرنگي در دوره صفوي ساخته شدند. شتر گلوي عباسي به همت آقا خضر نهاوندي حاکم وقت کاشان احداث شد. نقاشي هاي اين عمارت مربوط به آقارضا کاشاني است که بعدها با نام رضا عباسي شهرت جهاني يافت.

در دوره قاجار يک عمارت کلاه فرنگي به نام شترگلوي قاجاري در ضلع جنوب شرقي باغ ساخته و با نقاشي اجداد کمال الملک – خاندان غفاري – آراسته گرديد. حوض مرکزي، گرمابه و ساختمان فعلي کتابخانه هم در دوره قاجار بنا شد.

در ضلع شمالي باغ، موزه کاشان قرار دارد که در آن مي توان آثاري از تپه سيلک، سکه، جواهرات، مجسمه هاي برنزي و ... مربوط به دوره هاي مختلف پيش و پس از اسلام و نيز مجموعه اي از لباس هاي سنتي مردم کاشان در دوره هاي مختلف تاريخي،
مشاهده کرد. اين موزه بر روي خرابه هاي باقيمانده از عمارت خلوت نظام الدوله که ميرزا علي محمد خان نظام الدوله پسر محمد حسين خان صدر اصفهاني و داماد فتحعليشاه قاجار در زمان حکومت خود براي اقامت در اين باغ بنا کرده بود، احداث شد.

مهمترين واقعه تاريخي مرتبط با اين باغ، تراژدي قتل اميرکبير، وزير خردمند و با کفايت ناصرالدين شاه است. اين قتل در گرمخانه حمام کوچک در کنار حوض مرمرين که از آثار دوره صفويه است، به وقوع پيوست.

اين حمام در هر هفته يک روز در اختيار اهالي فين قرار مي گرفته است. حمام ديگر حمام بزرگ سلطنتي است که به دستور فتحعلي شاه قاجار ساخته شد و فقط در انحصار سلاطين و شاهزادگان بوده است.

3- مساجد
1- مسجد و مدرسه آقا بزرگ (ملا محمد مهدي نراقي ملقب به آقا بزرگ است و گنبد آن داراي دو پوشش آجري است و اين گنبد و دو مناره اطرافش مرتفع ترين بناهاي تاريخي کاشان محسوب مي‌وند)

2- مسجد جامع (شهرت دارد که باني آن صفيه خاتون دختر مالک اشتر بوده است و اين مسجد دو محراب دارد. يک محراب بزرگ که به خاطر جهت گيري غلط، به نظر مي رسد عمدا خراب شده و محراب کوچکتري در جهت صحيح بنا شده است با درج آيه اي در ارتباط با شان نزول تغيير قبله)

3- مسجد ميدان (محراب اين بنا شاهکار کاشي کاري کاشان است که اکنون در موزه آثار اسلامي برلين نگهداري مي شود)

4- مسجد تبريزي ها

ديگر بناهاي تاريخي
1- امامزاده ابراهيم
2- بقعه ابولولو
3- امامزاده پنجه شاه
4- امامزاده ميرنشانه
5- امامزاده شاه يلان
6- امامزاده طاهر و منصور
7- امامزاده حبيب ابن موسي و آرامگاه شاه عباس کبير
8- آرامگاه سلطان ميراحمد
9- بقعه چهل دختران
10 – بقعه خواجه تاج الدين
11- مناره زين الدين
12- مدرسه امام
13- بازار بزرگ کاشان (تيمچه امين الدوله، تيمچه حاج محمدحسين ملک، تيمچه حاج سيد حسين صباغ، کاروانسراي گمرک و قيصريه)

تهيه و تنظيم: مريم حصارکي

منابع
1- راهنماي سفر به استان اصفهان، نوشته آکسانا بهشتي، ترجمه و تاليف حسين يعقوبي، انتشاران روزنه، 1383
2- مقاله عباس بهنيا "وجه تسميه کاشان، فين و سيلک"، فصل نامه فرهنگ مردم، سال پنجم، شماره 19 و 20، پاييز و زمستان.
3- مقاله زهرا جهاني، "گل محمدي و گلاب گيري سنتي"، فصل نامه فرهنگ مردم، سال پنجم، شماره 19 و 20، پاييز و زمستان.

4- آثار ايران، آندره گدار، ترجمه ابوالحسن سروقدمقدم، بنياد پژوهش هاي اسلامي آستان قدس رضوي، چاپ چهارم

5- اطلس گيتاشناسي استان هاي ايران، تهيه و تدوين واحد پژوهش و تاليف گيتاشناسي زيرنظر سعيد بختياري، موسسه جغرافيايي و کارتوگرافي گيتاشناسي، 1383

درهاي شهر زيرزميني نوش آباد
براي گردشگران گشوده مي شود
 
پس از حدود 3 سال انتظار براي گردشگراني که تنها وصف حال شهر زيرزميني نوش آباد را شنيده بودند، نوروز 86 درهاي اين شهر به روي علاقه مندان باز مي شود. 
"انصاري فر"، دبير انجمن دوستداران ميراث فرهنگي نوش آباد با اعلام اين خبر افزود: "شهر زيرزميني نوش آباد تا کنون 3 فصل کاوش را پشت سر گذاشته است و با تمهيدات ديده شده براي نخستين بار درهاي اين شهر سه طبقه به روي گردشگران باز مي شود."
اين شهر زيرزميني يکي از عجايب نوش آباد است که قدمت آن به دوره اسلامي برمي گردد.
 کاوش هاي باستان شناسي در شهر زيرزميني منجر به شناسايي و کشف اتاق هاي متعدد و س ت گاه هاي انسان شده است.
در حال حاضر بخش هاي متعددي از شهر زيرزميني، از ميان گل و لاي و رسوبات زيرزميني خارج شده و پيش بيني مي شود با آماده سازي اين محوطه باستاني براي گردشگران، سيل عظيمي از علاقه مندان راهي نوش آبادشوند

لطفا تا آماده شدن مطالب به يكي از آدرسهاي زير مراجعه كنيد

www.nooshabad.coo.ir

www.tc.coo.ir

www.nooshabad.orq.ir

www.anooshe.multiply.com